ἥλιος κυκλοδίωκτος, ὡς ἀράχνη, μ᾿ ἐδίπλωνε καὶ μὲ φῶς καὶ μὲ θάνατον ἀκαταπαύστως.
(Ωδή τρίτη, Εις Θάνατον, ...Ανδρέας Κάλβος)

Δευτέρα, 30 Ιουλίου 2018

_Ἄγνοια τῆς φύσης λόγῳ τῆς ἄγνοιας τοῦ ἑαυτοῦ μας

Φίλιπος Σέρραρντ
Εναι πανθομολογούμενο πλέον τὸ γεγονόςς τι ὁ κόσμος μας διέρχεται μία κρίση τρομακτικν διαστάσεων. Συνήθως καλομε τν ν λόγῳ κρίση οκολογική, καὶ δίκαια, φοῦ οἱ ἐπιπτώσεις της κδηλώνονται κυρίως στν οκολογικὴ σφαίρα. δῶ τὸ μήνυμα εναι πολύτως σαφές: ὁ τρόπος ζως μας σὲ ὅλες τς πτυχές του εναι πὸ τν ποψη τόσο τς νθρώπινης ζως σο καὶ τοῦ περιβάλλοντος, ατοκαταστροφικός, καὶ ἐὰν δν τν μεταβάλουμε ριζικά, ἡ καταστροφὴ το πλανήτη εναι ναπόφευκτη. Χωρς τὴ μεταστροφὴ ατὴ ἡ περιπέτεια τοῦ πολιτισμοῦ θὰ φτάσει στὸ τέλος της, καὶ μάρτυρες τς ξέλιξης ατς θὰ γίνουν πολλοί ἀπ' σους ζον σήμερα.
Δυστυχς δν δείχνουμε νὰ ἔχουμε κόμη συνειδητοποιήσει πόσο πιτακτικὴ εναι ἡ ἀνάγκη γιὰ μία τέτοια μεταστροφή, καὶ σὲ πεσμα λων τν σημείων ξακολουθομε νὰ βαδίζουμε περίσκεπτα στὸ μονοπάτι τς καταστροφς, πρόσωπα τυφλὰ σ' ναν φιάλτη πού, σν σὲ ἀρχαία τραγωδία, κτυλίσσεται πρς τὸ μοιραο τέλος. Σχεδιάζουμε νὰ ἐπεκτείνουμε τὴ στείρα καὶ ἀφύσικη ατοκρατορία μας, τν ατοκρατορία τς εδικς μεθοδολογίας, προχωρώντας κόμη πιὸ βαθιὰ στν ατοματοποιημένη, λεκτρονικὴ ἔρημο. Μηχανευόμαστε μεγαλύτερα καὶ καλύτερα τραπεζικὰ συστήματα, πεμβαίνουμε στς φυσικς ναπαραγωγικς διαδικασίες τν φυτν, τν ζώων καὶ τν νθρώπινων ντων, ξαντλομε τὴ γῆ καὶ τὰ γεννήματά της μὲ δραστικότατα χημικὰ καὶ μία πληθώρα δηλητήρια τὰ ὁποα μιὰ ὑγις κοινωνία δν θὰ ἐπέτρεπε νὰ κυκλοφορον ξω πὸ ἐργαστήρια ψίστης σφαλείας, πογυμνώνουμε τν κόσμο πὸ τὰ ἀπομεινάρια τν δασν του μὲ ταχύτητα πίστευτη καὶ ἀκατανόητη καὶ συμπεριφερόμαστε ν γένει μὲ τρόπο πού, κόμη κι ν συνειδητὰ τν εχαμε προγραμματίσει, δν θὰ μποροσε νὰ ἐπισπεύσει περισσότερο τν φανισμὸ τν δικό μας λλὰ καὶ τοῦ κόσμου ποὺ μς περιβάλλει. Μοιάζουμε αχμαλωτισμένοι στὰ δόκανα μις τερατώδους συλλογικς ψύχωσης, σν νὰ ἔχει κυριευτεῖ ὁ πολιτισμένος κόσμος πὸ μιὰ ἀκατανίκητη πιθυμία θανάτου.
Στν οκολογικὴ σφαίρα τὸ μήνυμα εναι, πως προανέφερα, ξεκάθαρο, σο κι ν πιμένουμε νὰ τὸ ἀγνοομε. Μολονότι, μως, οἱ ἐπιπτώσεις τς κρίσης ποὺ ἀντιμετωπίζουμε σήμερα εναι περισσότερο ασθητς σὲ ατὴ τὴ σφαίρα, ἡ κρίση καθ' αυτν δν εναι πρωτίστως οκολογική, δν φορ κατὰ πρτο λόγο τὸ περιβάλλον μας,λλὰ τν τρόπο σκέψης μας. Μεταχειριζόμαστε τν πλανήτη μας μὲ ἀπάνθρωπο, ρνησίθεο τρόπο, πειδὴ ἡ ὀπτική μας εναι πάνθρωπη καὶ ἀρνησίθεη. Βλέπουμε τὰ  πράγματα πὸ ατὸ τὸ πρίσμα πειδὴ ἔτσι οσιαστικὰ βλέπουμε τν αυτό μας.
Τοτο εναι τὸ πρτο πράγμα ποὺ πρέπει νὰ ἀποσαφηνίσουμε πλήρως πρν ποφασίσουμε νὰ εσέλθουμε σὲ μιὰ διαδικασία ναζήτησης διεξόδου πὸ τν κόλαση τς ατοεξόντωσης στν ποία καταδικάσαμε τν αυτό μας. Τὸ πς βλέπουμε τν κόσμο συναρτται πὸ τὸ πς βλέπουμε τν αυτό μας. Τὸ πρότυπό μας γιὰ τὸ σύμπαν – τὸ κοσμοείδωλο ἢ ἡ κοσμοεικόνα μας – βασίζεται στὸ πρότυπο, στν εκόνα ποὺ ἔχουμε γιὰ τν αυτό μας. ταν θεωρομε τν κόσμο, ἡ θεωρία μας δν εναι παρὰ ἀντανάκλαση τοῦ νοῦ μας, τς κατάστασης τς συνείδησής μας.Ὁ τρόπος μὲ τν ποο ντιλαμβανόμαστε να δέντρο, να βουνό, να πρόσωπο, να ζο ἢ ἕνα πουλὶ εναι ντανάκλαση τς δέας μας γιὰ τὸ ποιοί νομίζουμε τι εμαστε. ,τι βιώνουμε στὰ πράγματα ατὰ δν εναι τόσο ἡ πραγματικότητα ἢ ἡ φύση τν πραγμάτων ατν καθ' αυτά, σο ,τι μς πιτρέπουν νὰ βιώσουμε οἱ πνευματικές, ψυχολογικς καὶ φυσικς δυνατότητές μας. Ἡ ἱκανότητά μας νὰ ἀντιλαμβανόμαστε καὶ νὰ βιώνουμε διαμορφώνεται σύμφωνα μὲ τὸ πς χουμε πλάσει τὴ δική μας εκόνα καὶ ὁμοίωση.
Τοτο σημαίνει τι, γιὰ νὰ ἀντιμετωπίσουμε ποτελεσματικὰ τν οκολογικὴ κρίση, φείλουμε νὰ ἀλλάξουμε τν κοσμοεικόνα μας, καὶ ατὸ σημαίνει μὲ τὴ σειρά του τι φείλουμε νὰ ἀλλάξουμε τν εκόνα γιὰ τν αυτό μας. Ἐὰν δν λλάξουμε τὰ κριτήρια μὲ τὰ ὁποα ξιολογομε τόσο τν αυτό μας σο καὶ τὸ στοιχεο πο συνιστᾶ τν ληθινὴ φύση τς παρξής μας, τότε μετάβλητος θὰ παραμείνει καὶ ὁ τρόπος μὲ τν ποο ντιμετωπίζουμε τν κόσμο ποὺ μς περιβάλλει. Καί, ν ατὸ δν συμβε, τότε ἡ θεωρία καὶ ἡ πρακτικὴ τς προστασίας τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος, σο καλοπροαίρετες καὶ ἀναγκαες κι ν εναι, δν θὰ ἀγγίξουν τν καρδιὰ τοῦ προβλήματος. Στν καλύτερη περίπτωση θὰ συνιστον προσπάθεια ντιμετώπισης σων ν κατακλείδι εναι συμπτώματα, χι ατίες.
Δν χω τν παραμικρὴ πρόθεση νὰ ὑποβαθμίσω τέτοιες προσπάθειες, συχνὰ ἡρωικές, μοναχικς καὶ παράτολμες, παρὰ τς μεγάλες ντιξοότητες. νας πὸ τος φοβερος πειρασμος ποὺ ἐνσκήπτουν εναι ἡ σκέψη τι τὸ πρόβλημα χει τόσο μεγάλες διαστάσεις, στε ,τι κι ν πράξουμε σὲ ἀτομικὴ κλίμακα θὰ ἀποβεῖ πιθανς καρπο: πρέπει νὰ τὸ ἀφήνουμε στς ρχές, στς κυβερνήσεις, στος εδικούς.
Ἡ στάση ατὴ εναι μοιραία. κόμη καὶ μία πλὴ χειρονομία, σο παθητικὴ κι ν δείχνει, χει ξία, ν οσυνέπειές της μπορον νὰ εναι νυπολόγιστες. Ἡ σκέψη, ἐὰν δν συνοδεύεται πὸ τν ντίστοιχη πράξη, σύντομα γίνεται στείρα. μως καὶ ἡ πράξη ποὺ πηγάζει πὸ σκέψη μὲ ἐσφαλμένη φετηρία καθίσταται εκολα ναποτελεσματική, καθς περιορίζεται κυρίως στὰ συμπτώματα. Ἡ ρίζα τν ατίων βρίσκεται στν τρόπο σκέψης μας, καὶ γι' ατν κριβς τν λόγο ἡ κρίση μας φορᾶ πρωτίστως τν εκόνα ποὺ ἔχουμε γιὰ τν αυτό μας καὶ τν κοσμοθεωρία μας.
δῶ βρίσκεται ἡ καρδιὰ τοῦ προβλήματός μας. Ἡ βιομηχανικὴ καὶ τεχνολογικὴ κόλαση ποὺ χτίσαμε γύρω μας δν νέκυψε τυχαα. ντιθέτως, ποτελεῖ ἄμεση συνέπεια τοῦ γεγονότος τι πιτρέψαμε σ' μς τος διους νὰ μς κυριαρχήσει να συγκεκριμένο πρότυπο σκέψης – τὸ ὁποο νσωματώνει μία καθορισμένη εκόνα τοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἀνθρώπου – σὲ σημεο στε νὰ διέπει οσιαστικὰ κάθε θεωρητικὴ στάση καὶ κάθε μας πράξη, δημόσια καὶ ἰδιωτική.
Πρόκειται γιὰ ἕνα πρότυπο σκέψης ποὺ μς μποδίζει νὰ δομε τν αυτό μας ς ντότητα ποὺ δν εναι πλς να δίποδο ζο, τὸ πεπρωμένο καὶ οἱ ἀνάγκες τοῦ ὁποίου κπληρώνονται μὲ τν πιδίωξη τοῦ κοινωνικο, πολιτικοῦ καὶ οκονομικοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος. Γιὰ νὰ συμβαδίσουμε μὲ τν ν λόγῳ εκόνα τοῦ ἑαυτοῦ μας,πινοήσαμε μία κοσμοθεωρία ποὺ ἐκλαμβάνει τὴ φύση ς πρόσωπη λικὴ βάση, ψυχη πηγὴ τροφς, πρώτων λν, πλούτου, νέργειας, γιὰ τν ποία θεωρομε τι χουμε τὸ ἀπόλυτο δικαίωμα νὰ τν κμεταλλευόμαστε, νὰ πειραματιζόμαστε πάνω της, νὰ ἐπεμβαίνουμε στὴ μορφή της καί, γενικά, νὰ τν καταχρώμαστε μέσω ποιασδήποτε πιστημονικς καὶ μηχανικς τεχνικς μπορομε νὰ ἐπινοήσουμε καὶ νὰ ἐφαρμόσουμε, προκειμένου νὰ ἱκανοποιήσουμε καὶ νὰ ἐπεκτείνουμε τὸ ἀτομικὸ συμφέρον. 'χοντας γυμνώσει, στὴ σκέψη μας, τν αυτό μας πὸ τν ερότητά του, πράξαμε τὸ ἴδιο καὶ γιὰ τὴ φύση: τν ποκαθηλώσαμε πὸ τὸ βασίλειο τοῦ θείου καθεωρήσαμε τι εμαστε πικυρίαρχοί της, τι ἡ φύση εναι πηρέτης μας, τι πόκειται στὴ θέλησή μας. ν συντομίδηγημένοι πὸ ατὴ τν εκόνα ποὺ ἔχουμε γιὰ τν αυτό μας καὶ ατὴ τν κοσμοθεωρία, καταφέραμε νὰ γίνουμε τὰ πιὸ ἐκφυλισμένα καὶ ἐκφυλιστικὰ πλάσματα στὴ γ.
Ατὴ ἡ εκόνα καὶ ατὴ ἡ κοσμοθεωρία πηγάζουν πὸ μία πώλεια μνήμης, πὸ τὴ λήθη τοῦ ποιοί εμαστε, καθς καὶ ἀπὸ τν πτώση μας σὲ ἕνα πίπεδο γνοιας καὶ ἄνοιας ποὺ ἀπειλεῖ τν πιβίωση τοῦ εδους μας. Μὲ βάση τν ναπόφευκτη λογικὴ ποὺ ἐνυπάρχει στν προέλευση ατή, εμαστε ναγκασμένοι νὰ ἀκολουθομε μία πορεία ποὺ κάθε βμα της μς βυθίζει σὲ ἀκόμη μεγαλύτερη γνοια τς φύσης μας καὶ ἑπομένως σὲ ἀκόμη μεγαλύτερη γνοια ποιουδήποτε λλου στοιχείου.
σο μμένουμε στν πορεία ατή, εμαστε καταδικασμένοι νὰ προχωρομε τυφλὰ καὶ μὲ διαρκς πιταχυνόμενο ρυθμὸ πρς τν πλήρη πώλεια ταυτότητας, τν πλήρη πώλεια λέγχου καί, τελικά, στν λοκληρωτικὴ ατοκαταστροφή. Τίποτε δν μπορεῖ νὰ διακόψει ατὴ τν πορεία κτς πὸ τν πλήρη λλαγὴ κατεύθυνσης, τὴ ριζικὴ μεταβολὴ τοῦ τρόπου μὲ τν ποο ντιμετωπίζουμε τόσο τν ἑαυτό μας σο καὶ τν κόσμο ποὺ μς περιβάλλει. Χωρς τὴ μεταστροφὴ ατὴ ἁπλς θὰ συνεχίσουμε νὰ τροφοδοτομε τὴ δική μας νεκρικὴ πυρά.
Εναι ραγε δυνατὴ ατὴ ἡ ἀντιστροφή, ἡ ριζικὴ ἀλλαγή; Πιστεύω τι τίποτε δν μπορεῖ νὰ μς μποδίσει νὰ τν πραγματοποιήσουμε κτς πὸ ἐμς τος διους. Κανες δν πορεῖ νὰ μς μποδίσει νὰ ἀλλάξουμε τν εκόνα τοῦ ἑαυτοῦ μας, καὶ συνάμα τν κοσμοθεωρία μας, κτς πὸ ἐμς τος διους.
Τὸ ζήτημα – τὸ μόνο πραγματικὸ ζήτημα – εναι ποιά εκόνα τοῦ ἑαυτοῦ μας καὶ ποιά κοσμοθεωρία θὰ ἀντικαταστήσει τὰ χρεοκοπημένα στερεότυπα, τὰ ἄψυχα πλάσματα τς φαντασίας ποὺ μς χουν αχμαλωτίσει.


πόσπασμα πὸ τὸ εσαγωγικὸ κεφάλαιο τοῦ βιβλίου «Θάνατος καὶ Ἀνάσταση τς ερς κοσμολογίας», κδ. ν Πλ, μετάφραση Παναγιώτης Σουλτάνης.
ναδημοσιευμένο καὶ στὸ ἀφιέρωμα «Τὸ φυσικὸ περιβάλλον ς κτίση», τχ 297 (Νοέμβριος 2017) τς Πειραϊκςκκλησίας.
πηγή: Αντίφωνο

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου