ἥλιος κυκλοδίωκτος, ὡς ἀράχνη, μ᾿ ἐδίπλωνε καὶ μὲ φῶς καὶ μὲ θάνατον ἀκαταπαύστως.
(Ωδή τρίτη, Εις Θάνατον, ...Ανδρέας Κάλβος)

Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

_Νίκος Ι. Χουρδάκης: Η επίσκεψη του θηρίου

Η επίσκεψη του θηρίου τον είχε αποκάμει.

Το είδε, άξαφνα, ένα μεσημέρι
να κάθεται πάνω στην καρέκλα σταυροπόδι
όπως κάθονταν στο πάλκο οι λαϊκοί τραγουδιστές
σε παλιές φωτογραφίες.  

Και, πραγματικά, τραγουδούσε το θηρίο.
Ωραία, λαϊκά τραγούδια
πότε σαν άντρας και πότε σαν γυναίκα.

Έτσι, απάνω στο φόβο του
- καθώς τραγουδούσε το θηρίο -
άρχισε να σιγοτραγουδά κι ίδιος
από απόσταση ασφαλείας.

Αλλά σα να μην αρκούσε αυτό,
κάποτε, ξεθάρρεψε και πήγε και κάθισε κοντά του
και καθώς εβούλιαζε, ξανά, σε ρημαγμένα χρόνια
πιάσανε φιλία οι δυο τους
και μεταμορφώθηκε, σιγά σιγά, κι αυτός σ' ένα ζωντανό θηρίο!

Ναι, πραγματικά, έγινε κι αυτός ένα θηρίο
που τραγουδά τα λυπημένα βράδια μας
πότε σαν άντρα και πότε σα γυναίκα
τα μαγικά τραγούδια του.



Σχόλιο
Το ποίημα βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με όσα ξέρουμε για τα θηρία!
Τα θηρία δεν τα πλησιάσεις... τα θηρία τα καταδικάζεις στο σκοτάδι τους. καμιά φορά μάλιστα εκφράζεις, επιπλέον, την έκπληξή σου που υπάρχουν ακόμα θηρία μετά από τόσα χρόνια γραπτού πολιτισμού, ή και τον αποτροπιασμό σου, όταν κάποιο απ' αυτά ξεμυτίσει....
Γιατί τα θηρία ξεμυτίζουν πολλές φορές. 
Δεν υπάρχει τίποτα πιο κοινό, πιο λαϊκό, πιο δικό μας, από τα θηρία μας. 
Τα θηρία είναι επίμονα. Η επίσκεψη του θηρίου τον είχε αποκάμει....
Τα θηρία είναι επίμονα, γιατί είναι ότι πιο πολύτιμο δικό σου έχεις...
Άνθρωπος, είχε πει ο Αριστοτέλης, ή θηρίο ή Θεός...

Όταν το καταλάβεις αυτό, 
σε μια φωτεινή στιγμή μεσημεριού
σε μια στιγμή απόλυτης ειλικρίνειας και φόβου, 
τότε μπορεί να σου συμβεί να θέλεις να ακούσεις το τραγούδι τους
το τραγούδι που λένε οι άντρες και οι γυναίκες όπου γης
το τραγούδι που είναι δικό σου.
Τότε σε μια τρομερή κίνηση, αντί να βγάλεις το σπαθί σου και να αποκεφαλίσεις το θηρίο και έτσι να το κάνεις να πάψει το λυπημένο του τραγούδι, 
ανεβαίνεις στο πάλκο μαζί του
-κάτι σαν Γολγοθάς μου φαίνεται αυτό το λαϊκό πάλκο-
μπορεί να του πιάσεις το χέρι
μπορεί να γύρεις το κεφάλι σου στον ώμο του
και να αρχίσεις και συ να τραγουδάς 
άλλοτε σαν άντρας και άλλοτε σαν γυναίκα 
τα λυπημένα τραγούδια
που λένε τα θηρία που κανείς δεν ακούει. 
Τότε μπορεί να αγαπήσεις ένα θηρίο.....
Αρχίζεις να μεταμορφώνεσαι σιγά σιγά,
και 
τότε μπορεί να αγαπήσεις τον Θεό. 




Κυριακή, 13 Μαΐου 2018

_περί των καλών και των κακών ανθρώπων

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που πραγματικά αγωνίζονται και αγωνιούν για να φτιάξουν μια καλή και ευτυχισμένη ζωή... Να έχουν αρκετά ή και πολλά χρήματα.... Να έχουν ένα σπίτι δικό τους, μπορεί και δύο για εναλλαγή.... Να έχουν ένα ή και δύο αυτοκίνητα... Να έχουν μια δουλειά που να τους αρέσει... Να βρίσκουν ενδιαφέροντα και συναρπαστικά πράγματα να κάνουν.... Να νιώθουν καλά με τον εαυτό τους.... Να έχουν έναν σύντροφο που να τους αγαπάει και να τους καταλαβαίνει.... Να έχουν υγεία.... Να έχουν φίλους και ένα ή δύο καλά παιδιά...
Προσπαθούν να επιτύχουν ένα  σύνολο πραγμάτων, το οποίο, αν ποτέ και αφού το επιτύχουν θα το ονομάζουν ... η Ζωή τους... και θα το κυκλώσουν όπως ο δάσκαλος στο τέλος του πίνακα κυκλώνει το αποτέλεσμα που προκύπτει ως λύση μετά από μια μακρά εξίσωση....

Αυτό που σκέφτομαι είναι ότι όλες αυτές οι απαιτήσεις για μια καλή ζωή, που αποτελούν λογικές επιδιώξεις κάθε εχέφρονος σύγχρονου ανθρώπου, μπορεί να κρύβουν μια καλά κρυμμένη υποψία...
Μια υποψία που θα πρέπει να μην έρθει ποτέ στην επιφάνεια, που θα πρέπει να μείνει κρυμμένη, και συνήθως αυτό γίνεται .... Ότι, δηλαδή αν ζωή, όπως πολλές φορές συμβαίνει, δεν είναι τόσο καλή, αν είναι άδικη, αν είναι δύσκολη, αν είναι στερημένη, αν είναι σπασμένη σε κομμάτια, αν είναι μια κακή και δύστροπη ζωή, αν είναι μίζερη, αν είναι άρρωστη.... τότε αυτή η ανοίκεια ζωή θα κατορθώσει, ως ένα είδος αντανακλαστικού να ξυπνήσει το κοιμισμένο τέρας μέσα τους, το κομμάτι εκείνο το ανεξημέρωτο, αυτό που υπάρχει κάτω από όλα τα ψιμύθια και τις εκλογικεύσεις και θέλει μόνο μια αφορμή για να βγει στην επιφάνεια.... Θα αποδειχθεί δηλαδή ότι οι ίδιοι είναι κακοί, είναι άδικοι, είναι άρπαγες, είναι εγωιστές, είναι δύστροποι.... είναι τέρατα που ανταποκρίνονται κατ' όμοιο τρόπο σε μια τερατώδη ζωή.
Αυτό όμως είναι πολύ βαρύ πλήγμα για την αυτοεικόνα τους, είναι η ακύρωση όλων των προσπαθειών τους και μια οδυνηρή ήττα του ναρκισσισμού τους....
Προκειμένου, λοιπόν, να μην έρθουν ποτέ σε επαφή με το σκοτάδι που κουβαλάνε οι ίδιοι μέσα τους, να μην αναμετρηθούν ποτέ με την άγνωστη  και απρόβλεπτη πλευρά των πραγμάτων, ή παραμένουν αδρανείς βρίσκοντας διάφορες ευσεβείς δικαιολογίες, ή αναζητούν τις τέλειες συνθήκες, προσπαθούν να τις δημιουργήσουν, να ελέγξουν τα πράγματα της ζωής, να τα φέρουν στα μέτρα τους..... ο κόσμος τους θαυμάζει και οι ίδιοι θαυμάζουν τον εαυτό τους, για όλα τούτα.
Το κίνητρο για την επιδίωξη μιας "καλής" ζωής που, ή δεν πραγματώνεται ποτέ ή πραγματώνεται εδώ και εκεί σε διάφορους "καλούς" και επιμέρους στόχους, είναι η απομάκρυνση από έναν κακό εαυτό που δεν θέλουμε να ξέρουμε ότι υπάρχει... γιατί είναι εύκολο να είσαι "καλός" όταν όλα είναι καλά... ή όπως πρέπει, όταν όλα είναι εντάξει....
Τι γίνεται όμως όταν δεν είναι;....
Τι γίνεται όταν η ζωή δεν κυκλώνεται ως το αποτέλεσμα μιας εξίσωσης στην άκρη του πίνακα, αλλά παραμένει ανοιχτή και δίχως λύση;....
Τι απαντάμε τότε;
Αν αγαπήσουμε χωρίς να μας αγαπήσουν, αν κοπιάσουμε χωρίς να ανταμειφθούμε....αν μας φερθούν σκληρά, αν μας εξαπατήσουν, αν δεν μας καταλάβουν, αν διαψευσθούμε....
Αν η ζωή, όπως συνήθως, δείξει το άλλο το κακό, το θηριώδες της πρόσωπο, εμείς τι πρόσωπο θα δείξουμε;
Τι επιλέγουμε, τότε;
Αν η ζωή είναι αυτό που είναι... Τότε,
Ποιός είναι καλός και ποιός είναι κακός;

Σε αυτά απαντάει το μήνυμα του Χριστού στον κόσμο, αυτή είναι η Νίκη Του, διαχρονικά στους αιώνες...
Εκεί παίζεται όλο το παιχνίδι της ανθρώπινης ελευθερίας.   

Παρασκευή, 11 Μαΐου 2018

_οι κουρτίνες

Ήταν ένα αγόρι
αρκετά έξυπνο για να μπορεί
να διακρίνει πίσω από τις σκιές που έριχναν
οι βαριές κουρτίνες στο σαλόνι
να αχνοφαίνεται ένας όμορφος κόσμος
μπερδεύονταν γλυκά οι ήχοι και τα χρώματα
το μέσα και το έξω
Το έξυπνο αγόρι το ένιωθε παιχνίδι.

Μα είτε γιατί οι κουρτίνες ήταν αρκετά βαριές
είτε γιατί το αγόρι δεν τόλμησε να απλώσει το χέρι του
και να γκρεμίσει τις τρομερές κουρτίνες
έμεινε στο σαλόνι μιλώντας συνεχώς για το κόσμο,
κάθε τόσο φωνάζοντας
είμαι βέβαιος, είμαι βέβαιος σας λέω πως υπάρχει και τον είδα...
κι άλλες φορές
κάποτε θα ταξιδέψω, κάποτε θα πάω στην όμορφη Αυστραλία....
Με τα χρόνια πάνω στη φωνή του κάθισαν ψίθυροι
πάνω στις κουρτίνες σκόνη
το σκοτάδι  γέμιζε ολοένα το δωμάτιο
ξεχυνόταν στον κήπο,
Το έξυπνο αγόρι συνέχισε να παίζει το φοβερό παιχνίδι με τις κουρτίνες
μα εμείς δεν ακούγαμε τίποτα πια.


(Ετούτο το καράβι δεν λέει να σαλπάρει
οι κουρτίνες δεν γίνονται πανιά
τα κουρτινόξυλα δεν γίνονται κατάρτια
αν δεν ανέβεις γυμνός   
ψηλά φωνάζοντας 
Έλεος....) 

Πέμπτη, 10 Μαΐου 2018

_τραγούδι για την αρρώστια του φεγγαριού



Το βίντεο είναι από την ταινία των αδελφών Ταβιάνι "ΧΑΟΣ"

Είμαι λοιπόν, γιος του Χάους. Και όχι αλληγορικά, μα στην πραγματικότητα, αφού γεννήθηκα κοντά σ' ένα πυκνό δάσος που οι κάτοικοι του Τζιρζέντι το ονομάζουν Καβούζου, παραφθορά της αρχαίας ελληνικής λέξης Χάος.
ΛΟΥΙΤΖΙ ΠΙΡΑΝΤΕΛΛΟ

Το 1984 οι αδελφοί Ταβιάνι γύρισαν το «Χάος», μια σπονδυλωτή ταινία που το σενάριό της βασίστηκε σε διηγήματα του Λουϊτζι Πιραντέλλο.
Με φόντο την Σικελία των αρχών του 20ου αιώνα ο νομπελίστας συγγραφέας βυθίζεται στο χάος της ανθρώπινης ψυχής, με τρόπο άλλοτε δραματικό, κι άλλοτε ανάλαφρο, σχεδόν φαρσικό που πίσω του όμως ενεδρεύει το τραγικό.

Η τρίτη ιστορία, DEL MAL DI LUNA «Ο Φεγγαροχτυπημένος», είναι μια αφήγηση γεμάτη ποίηση, λυρισμό αλλά και τρόμο που μιλά για τον έρωτα και για την επίδραση της φύσης στον ανθρώπινο νου. Πρωταγωνιστεί ένα νιόπαντρο ζευγάρι χωρικών που η ζωή του αναστατώνεται όταν η γυναίκα ανακαλύπτει ότι ο άντρας της κάθε πανσέληνο παθαίνει επιληπτικές κρίσεις.

Οι εικόνες της ταινίας είναι ντυμένες μουσικά από τον Νίκολα Πιοβάνι.

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ

Το φεγγάρι δεν έχει φλόγες μα τις έχεις εσύ
Εκείνο είναι ντυμένο στο ασήμι
κι εσύ είσαι χρυσή
Το φεγγάρι σκορπάει το φως του,
το φεγγάρι σκορπάει το φως του
μα εσύ το δίνεις .

Το Φεγγάρι λάμπει στον ουρανό
κι εσύ λάμπεις στην γη
είσαι γυναίκα με ομορφιά που δεν την έχει καμία
και λάμπεις και φωτίζεις
σαν μακρινό φανάρι
σαν την βαρκούλα που θαλασσοπνίγεται.

Στον κόρφο σου ένα πουλί ξεχειμωνιάζει
στο στόμα σου ένα δεντρί ριζώνει
όμορφα που είσαι πλασμένη
όμορφα που είσαι πλασμένη
σε ζωή αιώνια

Τα δέντρα τα ξερά από σένα ανθίζουν
τα δέντρα τα ξερά από σένα ανθίζουν.



Τετάρτη, 9 Μαΐου 2018

_περί ταυτοτήτων : μια παράγραφος

Δεν έχω πρόβλημα με τις ταυτότητες.
Εννοώ  τις εθνικές, τις φυλετικές, τις ταξικές, τις θρησκευτικές και κάθε είδους συλλογικές ταυτότητες.
Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν αυτές οι συλλογικές ταυτότητες είναι :
-ότι είναι πολύ οργανωμένες και συμπαγείς.
-ότι θέτουν πάντα σε ανταγωνιστική αντίστιξη τις υπόλοιπες.
-ότι αξιολογούν θετικά μόνο ότι αναγνωρίζουν ως "δικό" τους.
- ότι διαβάλουν την αγάπη, δημιουργώντας  την ψευδαίσθηση πως η αγάπη είναι ένα εύκολο πράγμα.
- ότι, φιλοσοφικά μιλώντας, κατέχουν την υπερέχουσα θέση του "καθολικού" έναντι του "μερικού" το οποίο είναι εξαρτημένο από το πρώτο.
- ότι αποδίδονται στα άτομα πριν καν αυτά αποκτήσουν ταυτότητα... γινόμενες, έτσι, "μοιραίες"...
και τέλος,
- ότι έχουν σχήμα "ομπρελοειδές", όπως προκύπτει από τα ανωτέρω, και ανοίγουν όταν βρέχει ιδέες, πραγματικότητα, προβλήματα, απορίες, όταν βρέχει το άγνωστο και απρόβλεπτο... όταν βρέχει κόσμος!

Δευτέρα, 7 Μαΐου 2018

_Kurt Weill - Teresa Stratas : Υoukali

or  
from guilt to innocence





 
Στίχοι : Roger Fernay - Μουσική: Kurt Weil

Youkali / Γιουκάλι

Είναι σχεδόν στο τέλος του κόσμου,
Η βάρκα των περιπλανήσεών μου,
Πλέοντας στην άκρη του κύματος,
Με πήγε εκεί μια μέρα.
Το νησί είναι πολύ μικρό,
Αλλά η νεράιδα που το κατοικεί,
Ευγενικά μας προσκαλεί,
Να κάνουμε μια ξενάγηση.
Γιουκάλι,
Είναι η χώρα των επιθυμιών μας,
Γιουκάλι,
Είναι η ευτυχία,
Είναι η απόλαυση.
Γιουκάλι,
Είναι η γη όπου ξεχνάμε όλες μας τις έγνοιες,
Είναι, μέσα στην νύχτα μας, σαν ξέφωτο,
Το αστέρι που ακολουθούμε,
Είναι το Γιουκάλι.
Γιουκάλι,
Είναι ο σεβασμός,
Για όλους τους όρκους που ανταλλάχθηκαν,
Γιουκάλι,
Είναι η χώρα των όμορφων ερώτων που μοιράστηκαν,
Είναι η ελπίδα,
Που βρίσκεται στην καρδιά όλων των ανθρώπων,
Η ανακούφιση,
που όλοι περιμένουμε για το αύριο.
Γιουκάλι,
Είναι η χώρα των επιθυμιών μας,
Γιουκάλι,
Είναι η ευτυχία,
Είναι η απόλαυση.
Αλλά είναι ένα όνειρο, μια τρέλα,
Δεν υπάρχει το Γιουκάλι!
Αλλά είναι ένα όνειρο, μία τρέλα,
Δεν υπάρχει το Γιουκάλι!
Και η ζωή μας οδηγεί,
Βαρετή ρουτίνα,
Αλλά η φτωχή ανθρώπινη ψυχή,
Ψάχνοντας παντού τη λησμονιά,
Για να παρατήσει τη γη,
Να βρει το μυστήριο
Όπου κρύβονται τα όνειρά μας
Σε κάποιο Γιουκάλι...
Γιουκάλι,
Είναι η χώρα των επιθυμιών μας
Γιουκάλι
Είναι η ευτυχία
Είναι η απόλαυση
Αλλά είναι ένα όνειρο, μια τρέλα,
Δεν υπάρχει το Γιουκάλι!
Αλλά είναι ένα όνειρο, μία τρέλα,
Δεν υπάρχει το Γιουκάλι!


_για την αποτυχία και την ενοχή

Η Αποτυχία είναι το πιο συχνό πράγμα που συμβαίνει στους ανθρώπους.
Δεν γνωρίζω άλλο πλάσμα, έξω από το ανθρώπινο είδος, που να έζησε ποτέ στη γη ή που να ζει τώρα και που να μπορεί να αποτύχει σε κάτι....
Μόνο εμείς αποτυγχάνουμε... Αποτυγχάνουμε συνέχεια, άλλος πολύ και άλλος λίγο, άλλος σε κάποιο τομέα της ζωής και άλλος σε κάποιον άλλο. Άλλος αποτυγχάνει εν συνόλω και άλλος μερικώς.
Πάντως όλοι είμαστε, είτε το γνωρίζουμε είτε όχι, ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΟΙ.

Και όμως ζούμε σε ένα κόσμο που μιλάει μόνο για την Επιτυχία.
Λες και υπάρχει μόνο αυτή, η Επιτυχία...
Επιτυχία στις εξετάσεις, επιτυχία μιας παράστασης, επιτυχία μιας ομάδας, επιτυχία μιας κυβέρνησης... επιτυχία στο κρεβάτι, στη δουλειά, ακόμα και στο μαγείρεμα..... Μόνο οι επιτυχημένοι προχωρούν....που όμως, φευ! και αυτοί είναι αποτυχημένοι με κάποιον άλλο τρόπο....
Μόνο που δεν τους το λέμε....
Μόνο που δεν μας το λένε...
Τα φώτα στρέφονται στο κομμάτι της επιτυχίας... το άλλο παραμένει σκοτεινό....
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος επιτυχημένος αθλητής ή συγγραφέας δίνει μια συνέντευξη, δεν θα ρωτηθεί ποτέ σε τι και σε πόσα άλλα πράγματα έχει αποτύχει.
Ας πούμε, μια συνέντευξη που θα πήγαινε κάπως έτσι :
- Είναι πράγματι εκπληκτικές οι επιδόσεις σας στο στίβο... ή το τελευταίο βιβλίο σας ήταν μια μεγάλη επιτυχία... και μπράβο σας! Θα θέλαμε τώρα να μας πείτε κ.Τάδε...σε τι έχετε αποτύχει;
Κάτι τέτοιο θα θεωρείτο βλάσφημο... θα μείωνε την λάμψη της επιτυχίας του... θα τον έκανε λιγότερο θελκτικό, λιγότερο μυθικό και για αυτόν που ακούει την συνέντευξη αλλά και γι' αυτόν που την παίρνει.....
Κι όμως αυτό το άλλο, το βλάσφημο, το αποτυχημένο, ω! ναι,  υπάρχει!
Κι όμως θα μπορούσε μια επιτυχία να είναι ο άλλος τρόπος για να μιλήσουμε για την αποτυχία μας....

Αποτέλεσμα : Είμαστε ελάχιστα εξοικειωμένοι με ένα μεγάλο και πάντα παρών κομμάτι της ζωής και της Ύπαρξής μας, το οποίο δεν μπορούμε καν να αναγνωρίσουμε....
Δεν ξέρουμε πώς να χειριστούμε την αποτυχία μας, δεν μπορούμε να την διασκεδάσουμε, να την ειρωνευτούμε, να την εκθέσουμε, να την σαρκάσουμε, να την παρηγορήσουμε, να την θέσουμε και αυτή ανάμεσα στα άλλα υλικά της αγάπης...
Κυρίως δεν μπορούμε να αντέξουμε, την αποτυχία μας.... έτσι αυτή παραμένει συμπαγής, αδιευκρίνιστη, μια σιωπηλή ήπειρος που δεν τολμάμε να πατήσουμε, ένα μεγάλο κομμάτι μαύρης λάσπης μέσα μας που, καθώς δεν αντέχουμε ούτε να το ονοματίσουμε, το σκορπάμε με μεγάλη ευκολία τριγύρω....
Πολλοί είναι οι αποδέκτες της μαύρης λάσπης που πετάμε ....  Οι  πρώτοι όμως που δέχονται τις μεγάλες φτυαριές  της δικής μας αποτυχίας, είναι  αυτοί που είναι πιο κοντά μας (αν και δεν αποκλείονται και οι πιο μακρινοί, όπως το "σύστημα", ας πούμε...) και μάλιστα τυχαίνει να είναι οι πιο αδύναμοι και οι πιο ανοιχτοί .... επιπλέον είναι αυτοί στους οποίους,  από την θέση του κύρους μας και του αλάθητου των επιλογών μας, της αγιότητας και  της παντογνωσίας μας, περνάμε ως επιτυχημένοι και δυνατοί... πράγμα εντελώς ψευδές και  ανύπαρκτο.
Αυτοί είναι κυρίως τα παιδιά μας (που τόσο πολύ αγαπάμε!!) ....Αυτά φορτώνονται μια αποτυχία που δεν είναι δικιά τους... Με την σειρά της αυτή  η αδιευκρίνιστη, ασυνείδητη και δίχως λόγο αποτυχία, που τους πετάξαμε και αυτά παρέλαβαν, θα αποτελέσει τη βάση πάνω στην οποία θα στηρίξουν τις δικές τους και το ίδιο αναπόφευκτες, ανθρώπινες αποτυχίες. Και αν δεν συμβεί κάτι ιδιαίτερα δραματικό και ιαματικό, κάτι βαθιά απελευθερωτικό δεν θα μάθουν ποτέ αυτή την φοβερή όσο και ανθρώπινη αλήθεια.... ότι είμαστε όλοι ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΟΙ.
Τα παιδιά λαμβάνουν χωρίς λόγια την πάντα υπαρκτή και αναπόφευκτη αποτυχία των γονιών τους...
τις κατεστραμμένες ζωές τους, τα ματαιωμένα όνειρά τους, τις ανεπάρκειες, τα λάθη...
Στο βαθμό που οι γονείς δεν είμαστε εξοικειωμένοι, όχι με τούτη ή την άλλη αποτυχία, αλλά με το θέμα της αποτυχίας σαν συνολικό μοτίβο της ανθρώπινης ζωής, σαν κάτι που θα το περάσουμε είτε μας αρέσει είτε όχι, δημιουργούμε τις συνθήκες της ενοχής.
Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν μπορούν να ξεπεράσουν μια αδικαιολόγητα ενοχική συνείδηση, επειδή ακριβώς χρεώθηκαν την αποτυχία των γονιών τους που αυτοί (οι γονείς) δεν μπόρεσαν να αντέξουν.
Αυτή είναι μια βαριά κληρονομιά.