[ παράκοσμος_ ]

Γραμμένο το 1961/62 , με αφορμή  τη δίκη του Άιχμαν  που διεξαγόταν εκείνο τον καιρό στην Ιερουσαλήμ, το δοκίμιο αυτό του μεγάλου Γερμανοεβραίου κοινωνιολόγου ανατέμνει και ασκεί κριτική στη ναζιστική εκδοχή του γερμανικού εθνικισμού. O Eλίας υπήρξε θύμα των ναζιστικών διώξεων, υπέστη ταλαιπωρίες και κακουχίες, υπήρξε άπατρις για 20 χρόνια, ενώ έχασε τους πιο πολλούς φίλους και συγγενείς του στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και η μητέρα του εξοντώθηκε σε θάλαμο αερίων στο Άουσβιτς. Το έργο μπορεί να εγγραφεί στη γενεαλογία κριτικής την οποία εγκαινίασε η  «Διαλεκτική του Διαφωτισμού»  των Αντόρνο-Χορκχάιμερ, καθώς αντιλαμβάνεται τη ναζιστική εμπειρία ως προϊόν κοινωνικοϊστορικών διαδικασιών οι οποίες δύνανται να σηματοδοτήσουν τη συνολική κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού. Συγχρόνως το έργο αποτελεί θεωρητική συμβολή στην κριτική της εν γένει μορφής έθνος-κράτος. Κυκλοφορεί από τις  Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης ΝΟΡΜΠΕΡΤ ΕΛΙΑΣ ΝΑΖΙΣΜΟΣ...

To επεισόδιο του Μεγάλου Ιεροεξεταστή στο έργο του Ντοστογιέβσκη  Αδελφοί Καραμάζοβ  διηγείται έναν μύθο: την επιστροφή του Χριστού στη γη στην Σεβίλλη του 16 ου  αιώνα. Ο Μέγας Ιεροεξεταστής τον ενημερώνει ότι είναι ανεπιθύμητος· τονίζει ότι ποτέ δεν υπήρξε για τον άνθρωπο και την κοινωνία πιο αφόρητο δώρο από την ελευθερία κι ότι η Εκκλησία διόρθωσε το έργο του και το θεμελίωσε στο θαύμα, στο μυστήριο και στο κύρος. Τέλος τον απειλεί να τον κάψει γιατί ήρθε να τους ενοχλήσει και τον διαβεβαιώνει ότι θα δει την υπάκουη αγέλη να τρέχει με το πρώτο νεύμα του να συνδαυλίσει την πυρά. Ο μύθος μεταφράζει με μυθιστορηματικούς όρους την πραγματικότητα της ιστορίας του χριστιανισμού: την ριζική αντιστροφή των ευαγγελικών αξιών.

Μια ιστορία που δεν γράφτηκε ποτέ Γιατί δεν μιλήσαμε, ενώ γνωρίζαμε; Γιατί δε βγήκαμε στους δρόμους να βροντοφωνάξουμε την αλήθεια; Γράψαμε αναφορές και υπομνήματα αλλά τελικά μείναμε  σιωπηλοί και ακολουθούσαμε τις οδηγίες γιατί δεσμευόμασταν όλοι από την πειθαρχία του Κόμματος. Γιατί ήμασταν κομμουνιστές. Δεν θυμάμαι ούτε έναν από τους υπαλλήλους ν’ αρνήθηκε να εργαστεί στην απαγορευμένη ζώνη. Από βαθιά πίστη σε μια όμορφη και δίκαιη κοινωνία, την κοινωνία των Σοβιέτ. Για πολλούς η κατάρρευση αυτής της πίστης συνοδεύτηκε από καρδιακές ανακοπές και αυτοκτονίες. Γιατί, όταν χάσεις την πίστη, δεν είσαι πια συμμέτοχος σ’ ένα όνειρο, αλλά συνεργός σ’ ένα έγκλημα.  [σ. 234] Τα λόγια του πρώην αρχιμηχανικού του Ινστιτούτου Πυρηνικής Ενέργειας της Ακαδημίας Επιστημών της Λευκορωσίας δεν αποτελούν παρά μια μικρή ψηφίδα στο δύσκολο έργο της ανασύνθεσης «μιας Ιστορίας που δεν γράφτηκε ποτέ». Αυτός ήταν ο εναλλακτικός τίτλος ενός βιβλίου με τις αφηγήσεις εκείνων που την έζησαν...

Δύο αντιθετικές διαδρομές προς την τρέλα συλλαμβάνει με το νου και υλοποιεί με τον γραπτό του λόγο  σε δύο διηγήματά του,  ο  Φ. Ντοστογιέφσκι. Τα διηγήματα  περιλαμβάνονται στο βιβλίο Οι σταθμοί της τρέλας   (εκδ. ΠΑΡΟΥΣΊΑ, Αθήνα 1998, μετ. Βασ. Δασκαλάκης, σελ. 229). Με την ευκαιρία της αναφοράς μου στο βιβλίο αυτό,  θέλω να θυμίσω, στον εαυτό μου και σε άλλους ενδεχομένως, την πάντα διαθέσιμη χαρά του κλασικού αναγνώσματος στην εποχή του παγετώνα που διανύουμε: των εκδοτικών best sellers και της φθοροποιού τριβής ενός γραπτού λόγου που παράγεται ακατάσχετα,  και γι αυτό τόσο ρηχά και εφήμερα, στα μέσα μαζικής δικτύωσης. Ίσως κάποτε μπορέσω να γράψω κάτι για την σχέση συγγένειας της λογοτεχνίας-ποίησης με την φιλοσοφία, συγγένεια που προκύπτει από την οντολογία του Ερωτήματος. Δυο άνθρωποι οδηγούνται στην καταστροφική τρέλα και στον θάνατο, όχι εξαιτίας κάποιας ασθένειας νευρολογικής - βιολογικής φύσεως, ούτε εξαιτίας κάποιας...

Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα 2014 Οι στοχαστές που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο αντανακλούν μια παγκοσμιότητα της σκέψης. Υπήρξαν άνθρωποι που επηρέασαν με τον στοχασμό τους την οικουμενική κληρονομημένη σκέψη, ενώ το έργο τους αποτελεί μέχρι και σήμερα σπέρμα γονιμοποιό για όσους θέλουν να διαυγάσουν με έναν ουσιαστικό τρόπο τη σημερινή κατάσταση, αλλά και να οδηγηθούν σε μια πιο ριζοσπαστική θεώρηση των πραγμάτων. Ο μικρός αυτός τόμος περιέχει κείμενα Ελλήνων και ξένων διανοουμένων και μελετητών που δημοσιεύτηκαν στα αντίστοιχα αφιερώματα που έκανε η Εφημερίδα των Συντακτών. Τα κείμενα και οι εκτιμήσεις τους στα συγκεκριμένα αφιερώματα συμβάλουν σε μια πολύπλευρη προσέγγιση των προσωπικοτήτων και του έργου τους, και βοηθούν στην ανάδειξή τους μέσα από μια σύγχρονη, πολυεπίπεδη και κριτική σκοπιά. Κώστας Αξελός (26 Ιουνίου 1924 - 4 Φεβρουαρίου 2010)   .....  ο ασφυκτικός κλοιός της νεότερης Ελλάδας, η έλλειψη οράματος, ήταν κάτι που με πο...

    αποσπάσματα από τον Πρόλογο του βιβλίου του Γιάννη Χαμηλάκη: Μια γλωσσική έκφραση που με είχε εντυπωσιάσει, όταν ήμουν παιδί στην Ελλάδα της δεκαετίας του '70, ήταν ο υποτιμητικός όρος για έναν άνθρωπο που είναι απότομος, που του λείπει η συν-κινητικότητα κι ο οποίος αδιαφορεί εμφανώς για τα αισθήματα των άλλων, όντας εγωιστής κι εγωκεντρικός. Η λέξη αυτή είναι «αναίσθητος». […] Στον πυρήνα της, τούτη η έκφραση φανερώνει τόσο τη θεμελιακή σπουδαιότητα των πολλαπλών αισθήσεων για την ανθρώπινη κοινωνικότητα όσο και τον κρίσιμο δεσμό ανάμεσα στις σωματικές αισθήσεις και τη συν-κινητική και συναισθηματική αλληλεπίδραση, υποδηλώνοντας ότι εκείνος που είναι ανίκανος για αισθητηριακά συν-κινητική επικοινωνία είναι, κατά μία έννοια, ανάπηρος. Η αρχαιολογία, έως τώρα, έχει κατασκευάσει κυρίως ανθρώπους που είναι  αναίσθητοι  -- όχι απλώς ανθρώπους δίχως πρόσωπο (για να θυμηθούμε την αξιομνημόνευτη φράση της Ruth Tringham, ), αλλά επίσης χωρίς ...

 του Δημήτρη Φύσσα     Για τις ποιητικές συλλογές των Λεωνίδα Κακάρογλου, Μνήμη σχεδόν πλήρης (εκδ. Εστία)  και Ζέφης Δαράκη, Η σπηλιά με τα βεγγαλικά (εκδ. Νεφέλη). Η παραμυθητική λειτουργία της Τέχνης, ή τουλάχιστον η ελπιζόμενη ως τέτοια, είναι τόπος κοινός για πολλούς/ές απ' όσους/ες δημιουργούν και για όλους/ες  όσους/ες βλέπουν, ακούν ή διαβάζουν καλλιτεχνικά έργα. Και δεν υπάρχει, βέβαια, μεγαλύτερο άλγος για την επούλωση του οποίου καλείται η Τέχνη να «φέρει τα φάρμακά της» από την απώλεια ενός πολύ κοντινού προσώπου –χωρίς να σημαίνει κιόλας ότι πάντα το καταφέρνει.  Δυο αξιοσημείωτα ποιητικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα ανανεώνοντας την κατεύθυνση αυτή, και τα δυο ολιγοσέλιδα, ολιγόστιχα, πυκνά και δουλεμένα, και τα δυο με σημείο εκκίνησης την απώλεια του σύνοικου συντρόφου, είναι η Μνήμη σχεδόν πλήρης (Εστία, 2104) του κ. Λεωνίδα Κακάρογλου και Η σπηλιά με τα βεγγαλικά της κ. Ζέφης...

  Λέων Τολστόι (1828-1910)   «Δεν υπάρχει τίποτα πιο σπάνιο από την κοινή λογική», έλεγε ο Σκωτσέζος Thomas Chalmers, και ο Λέων Τολστόι σε αυτή τη μικρή πραγματεία-επιστολή «Περί τρέλας» αγωνίζεται να το αποδείξει. Στις 23 Μαρτίου 1910 ο Ρώσος συγγραφέας αναφέρει στα Ημερολόγιά του ότι έγραψε κάπως ανόρεχτα ένα γράμμα με θέμα την αυτοκτονία. Το γράμμα αυτό είναι η απάντηση στην επιστολή που του έστειλε η Ρ.Σ. Λαμπκόφσκαγια, βοηθός γιατρού, η οποία ζητούσε τη γνώμη του σχετικά με το φαινόμενο των αυξανόμενων αυτοκτονιών. Η επιστολή αυτή θα εμπνεύσει στον Τολστόι το υλικό που θα μετονομαστεί «Περί τρέλας», έχοντας αλλάξει διάφορους τίτλους, όπως «Περί αυτοχειρίας» ή «Περί παραφροσύνης». Περί αυτοχειρίας Ο Λέων Τολστόι δέχεται μια σειρά από επιστολές από ανθρώπους που επιθυμούν να αυτοκτονήσουν. Ελπίζουν με το να στείλουν ένα γράμμα σε έναν ζωντανό θρύλο ότι θα τους μεταπείσει. Αντί ενός γλυκερού γράμματος, καταστρώνει μια πραγματεία ανάλυσης, κατηγοριοποίη...

Φιόντορ Μιχάηλοβιτς Ντοστογιέφσκι (1821 - 1881)  "Θα προτιμούσα να ζήσω όλη μου τη ζωή σε μια τσερκέζικη σκηνή παρά να προσκυνήσω το γερμανικό είδωλο". "Ποιο είδωλο;" φώναξε ο στρατηγός που είχε αρχίσει να θυμώνει. "Το γερμανικό τρόπο πλουτισμού. Δεν είμαι καιρό εδώ κι όμως έχω παρατηρήσει πράγματα που κάνουν την ταταρική μου φύση να αγανακτεί. Μα την αλήθεια μακριά από κάτι τέτοιες αρετές! Χτες περπάτησα καμία δεκαριά χιλιόμετρα στα περίχωρα. Λοιπόν είναι ακριβώς όπως στα ηθικοπλαστικά βιβλία, ξέρετε εκείνα τα μικρά εικονογραφημένα βιβλία που κυκλοφορούν στη Γερμανία: όλα τα σπίτια έχουν τον πατέρα τους, έναν υπερβολικά ενάρετο και τίμιο άνθρωπο, τόσο τίμιο που φοβάται κανείς να τον πλησιάσει. ...Λοιπόν εδώ η κάθε οικογένεια είναι υποταγμένη, τυφλά υποταγμένη στον πατέρα. Δουλεύουν όλοι σαν τα ζώα και κάνουν οικονομία σαν Εβραίοι. Όταν ο πατέρας συγκεντρώσει κάποιο σημαντικό ποσό, μεταβιβάζει τη δουλειά ή τα χτηματά του στον πρωτό...

Η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα μιλάει για το νέο βιβλίο της : «Ταπείνωση και ντροπή - Γυναίκες τοξικομανείς» (εκδ. ΑΓΡΑ) «Αν ενωθούν τα ρυάκια αντίστασης, θα γίνουν ποτάμι» Όλοι  αυτοί, που ξαφνικά, λόγω της κρίσης, βουλιάζουν στη φτώχεια και στη στέρηση, που στρέφονται στην κόλαση των ουσιών «για να ξεφύγουν», αισθάνονται ταπεινωμένοι                                               Της ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ Η συλλογική ενοχή του τύπου «μαζί τα φάγαμε» δεν είναι παρά ένα επιπλέον όπλο του συστήματος για να μας παραλύσει. Εμείς όμως δεν θα βγούμε από την κρίση εις βάρος της ψυχικής μας υγείας! Μέσα από τις σχέσεις με ανθρώπους που κουβαλάνε τεράστιο ψυχικό πόνο, μέσα από την προσπάθειά σου να τους βοηθήσεις, γίνεσαι καλύτερος. Εκείνοι σου δίνουν το κουράγιο για να συνεχίσεις να πορεύεσαι με το κεφάλι ψηλά» Πόσα γνωρίζουμε για την ντροπή; Τι συνέπε...